Dwie kwestie, raczej bezdyskusyjne, stanowi\u0105 kontekst dla poni\u017cszych odpowiedzi na zawarte w tytule pytania. Po pierwsze, g\u0142\u00f3wnym problemem Covid-19 nie jest \u015bmiertelno\u015b\u0107, lecz zaka\u017ano\u015b\u0107. Po drugie, to w\u0142a\u015bnie ona prowadzi do za\u0142amania si\u0119 systemu opieki zdrowotnej i wt\u00f3rnego przyrostu zgon\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c z przyczyn pozainfekcyjnych.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
1. Niedob\u00f3r personelu medycznego<\/strong>. Jego trzy podstawowe przyczyny s\u0105 bardzo proste. Po pierwsze: zaka\u017cenia<\/strong>. Wydaj\u0105 si\u0119 na szcz\u0119\u015bcie relatywnie rzadkie, ale nie musi to by\u0107 prawd\u0105. Specyficzna polityka testowania stosowana przez pa\u0144stwo mo\u017ce istotnie zani\u017ca\u0107 rzeczywist\u0105 liczb\u0119 przypadk\u00f3w (ni\u017cej troch\u0119 wi\u0119cej o tym). Poza tym niew\u0105tpliwie b\u0119d\u0105 narasta\u0107 wraz z rozprzestrzenianiem si\u0119 epidemii. <\/p>\n\n\n\n Po drugie: niepotrzebne kwarantanny personelu<\/strong>, czyli takie, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej s\u0105 wynikiem ludzkiej bezmy\u015blno\u015bci, a czasami z\u0142ej organizacji pracy. Zazwyczaj mechanizm jest taki, \u017ce kto\u015b „zapomina\u201d o jednoznacznych apelach, powtarzanych ze wszystkich stron, w r\u00f3\u017cnych formach i we wszystkich mediach. Ich wymowa jest jednoznaczna. Je\u017celi jeste\u015b osob\u0105 z kontaktu epidemicznego, nie dzwo\u0144 po zwyk\u0142\u0105 karetk\u0119 ani nie przychod\u017a do izby przyj\u0119\u0107 czy SOR. Ani do poradni POZ. Skontaktuj si\u0119 z sanepidem albo szpitalem zaka\u017anym.<\/p>\n\n\n\n Negatywny efekt ignorowania tych apeli jest podw\u00f3jny. Znaczna liczba personelu medycznego, np. ca\u0142e za\u0142ogi ambulans\u00f3w, ca\u0142e obsady oddzia\u0142\u00f3w czy przychodni, musi by\u0107 poddana kwarantannie przez przynajmniej siedem dni. To uszczupla i tak ju\u017c niedostateczne si\u0142y. A poza wyspecjalizowanymi o\u015brodkami bardzo odczuwalny jest brak \u015brodk\u00f3w ochrony indywidualnej. Ryzyko, \u017ce kto\u015b z personelu naprawd\u0119 si\u0119 zakazi, jest w takich niewyspecjalizowanych plac\u00f3wkach znacznie wy\u017csze ni\u017c na oddzia\u0142ach zaka\u017anych. To z kolei oznacza, \u017ce wyszkolona, fachowa osoba (albo jeszcze gorzej: zesp\u00f3\u0142) wypada z systemu na co najmniej miesi\u0105c, je\u017celi przebieg jest w miar\u0119 niepowik\u0142any. Oczywi\u015bcie znaczna cz\u0119\u015b\u0107 przypadk\u00f3w Covid-19 przebiega bezobjawowo, ale to nie jest \u017cadne pocieszenie. Bezobjawowy personel po takim g\u0142upio niepotrzebnym kontakcie b\u0119dzie zaka\u017ca\u0142. Wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, pacjent\u00f3w\u2026 \u015awietne przyk\u0142ady mieli\u015bmy ostatnio w kilku wa\u017cnych szpitalach.<\/p>\n\n\n\n Sytuacja jest o tyle trudniejsza, \u017ce jeste\u015bmy w szczycie zachorowa\u0144 na gryp\u0119 i infekcje grypopodobne. Jest niezwykle wa\u017cne, by telefonuj\u0105c po porad\u0119 lub pomoc, nie zapomnie\u0107 o drobnym szczeg\u00f3le, jak (potwierdzona albo podejrzewana) infekcja koronawirusem w najbli\u017cszym otoczeniu czy niedawny powr\u00f3t z kraju, gdzie epidemia jest ju\u017c bardzo zaawansowana.<\/p>\n\n\n\n St\u0105d prowadzona przez personel medyczny bardzo wa\u017cna internetowa akcja #NieK\u0142amMedyka<\/strong>, maj\u0105ca na celu u\u015bwiadomienie jak najszerszym rzeszom spo\u0142ecze\u0144stwa zasad prawid\u0142owego post\u0119powania podczas epidemii i skutk\u00f3w ich \u0142amania.<\/p>\n\n\n\n Coraz wi\u0119cej szpitali wprowadza systemy minimalizacji skutk\u00f3w zaka\u017ce\u0144 wi\u0119kszych grup personelu poprzez wprowadzenie grupowej pracy zmianowej. Najbardziej podoba mi si\u0119 rozwi\u0105zanie stosowane w szpitalu na Vinohradach w czeskiej Pradze. Podzielono obsad\u0119 oddzia\u0142\u00f3w na trzy r\u00f3wnowa\u017cne grupy, pracuj\u0105ce co trzeci dzie\u0144 ka\u017cda i niemaj\u0105ce ze sob\u0105 fizycznego kontaktu. Nie wiem, czy kt\u00f3ry\u015b z polskich szpitali stosuje taki wariant. S\u0142ysza\u0142em raczej o podziale na dwie podgrupy pracuj\u0105ce naprzemiennie – co drugi tydzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n Po trzecie – konieczno\u015b\u0107 opieki nad dzie\u0107mi<\/strong>. Bardzo wa\u017cny czynnik powoduj\u0105cy istotny spadek liczebno\u015bci zespo\u0142\u00f3w medycznych<\/strong>, a przy tym jedno z najbardziej jaskrawych niedopatrze\u0144 w\u0142adzy. Bo przecie\u017c by\u0142o do przewidzenia: je\u017celi zamyka si\u0119 przedszkola i szko\u0142y, to kto\u015b musi si\u0119 tymi dzie\u0107mi zaj\u0105\u0107. W efekcie piel\u0119gniarki, ratownicy, wysoce wyspecjalizowani lekarze siedz\u0105 w domach w pe\u0142ni zdrowia i nie na kwarantannie. Dlatego, \u017ce osoby odpowiedzialne za rozwi\u0105zania systemowe podj\u0119\u0142y decyzj\u0119, ale nie zechcia\u0142y przewidzie\u0107 jej nast\u0119pstw, \u0142atwych przecie\u017c do przewidzenia. Czy \u0142atwych do zaradzenia? To ju\u017c inna sprawa. Problem nie wydaje si\u0119 wcale taki \u0142atwy do rozwi\u0105zania. Tyle \u017ce nie mog\u0119 si\u0119 oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce u nas nikt nie pr\u00f3bowa\u0142.<\/p>\n\n\n\n Mamy wi\u0119c paradoksaln\u0105 sytuacj\u0119: z jednej strony deleguje si\u0119 ukazem wojewod\u00f3w lekarzy do innych szpitali, \u017ceby zape\u0142ni\u0107 braki kadrowe. Z drugiej – przystaje si\u0119 na to, \u017ceby pewn\u0105 liczb\u0119 lekarzy, ratownik\u00f3w i piel\u0119gniarek tak po prostu wy\u0142\u0105czy\u0107 z systemu, gdy s\u0105 bardzo potrzebni. Wiemy ju\u017c bowiem doskonale na podstawie danych z innych kraj\u00f3w, \u017ce takie absencje nasilaj\u0105 straty „poboczne\u201d, o kt\u00f3rych za chwil\u0119.<\/p>\n\n\n\n B. Niedostateczna ochrona personelu medycznego przed zaka\u017ceniami. <\/strong>Problem ma dwa wymiary – ilo\u015bciowy i jako\u015bciowy. Ilo\u015bciowy jest prosty: nie ma \u015brodk\u00f3w ochrony indywidualnej dla personelu. Albo jest ich zbyt ma\u0142o. Czyli nie ma. Relacja lekarki: kiedy wczoraj zaczynali\u015bmy dy\u017cur, to maseczek by\u0142o mniej ni\u017c dy\u017curuj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie, minister Szumowski na konferencjach prasowych powiewa sztandarami troski i sukcesu, ale jest w tym ma\u0142a manipulacja. Je\u017celi mo\u017cecie Pa\u0144stwo ods\u0142ucha\u0107 jego wypowiedzi ponownie, to oka\u017ce si\u0119, \u017ce obfito\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w ochronnych dotyczy wy\u0142\u0105cznie tzw. jednoimiennych szpitali zaka\u017anych, co te\u017c nie jest prawd\u0105. Zdarzy\u0142o si\u0119 bowiem, \u017ce jeden z takich szpitali zosta\u0142 otwarty (czyli m\u00f3g\u0142 przyjmowa\u0107 chorych z Covid-19), gdy \u015brodki ochronne by\u0142y dopiero „w drodze\u201d, co jest poj\u0119ciem niezwykle pojemnym. Jeszcze gorzej jest w plac\u00f3wkach niespecjalizuj\u0105cych si\u0119 w chorobach zaka\u017anych. St\u0105d popularne na forach medycznych w internecie instrukcje samodzielnego wykonania maseczki i\/lub przy\u0142bicy. Sklepy z kombinezonami, przeznaczonymi np. dla lakierni, zosta\u0142y ogo\u0142ocone z towaru.<\/p>\n\n\n\n Zreszt\u0105 kombinezony dla medycyny, wysy\u0142ane oficjalnie do plac\u00f3wek, wcale nie musz\u0105 by\u0107 idealne. Mo\u017cna znale\u017a\u0107 w sieci fotografie naszych piel\u0119gniarek ubranych w takie kombinezony, zdecydowanie niedopasowane. Pracowa\u0107 si\u0119 w nich nie da. Kto\u015b wysun\u0105\u0142 hipotez\u0119, \u017ce maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 promowaniu pracy zespo\u0142owej, bo do jednego mo\u017cna bez wi\u0119kszego trudu zmie\u015bci\u0107 dwie piel\u0119gniarki\u2026 „I straszno, i \u015bmieszno\u201d…<\/p>\n\n\n\n Z maseczkami wi\u0105\u017ce si\u0119 jeszcze jedna zabawna historyjka. Chi\u0144czycy, kiedy troch\u0119 si\u0119 ju\u017c pozbierali, przestawili r\u00f3\u017cne fabryki na produkcj\u0119 masek chirurgicznych. Zrobili to w rekordowo kr\u00f3tkim czasie, osi\u0105gaj\u0105c nies\u0142ychane moce produkcyjne. Wiedz\u0105 o tym wszyscy, kt\u00f3rzy \u015bledz\u0105 temat. Zaproponowali te maseczki r\u00f3\u017cnym krajom znajduj\u0105cym si\u0119 w epidemicznej potrzebie, r\u00f3wnie\u017c nam.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem niejaki Adrian chwali\u0142 si\u0119 na konferencji prasowej (obwieszcza\u0142 te\u017c wtedy, \u017ce z epidemi\u0105 radzimy sobie zupe\u0142nie sami), \u017ce za\u0142atwi maski w Chinach. Powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na swoje kontakty z tamtejszym prezydentem czy premierem. A nie m\u00f3g\u0142 po prostu poprosi\u0107 kogo\u015b, \u017ceby wys\u0142a\u0142 zam\u00f3wienie?<\/p>\n\n\n\n Zapomnijmy o specyficznym poczuciu humoru tego pana i jego \u015bwity. Adrian z nimi. Gorzej, \u017ce brak \u015brodk\u00f3w ochrony indywidualnej jest kolejnym czynnikiem istotnie przyczyniaj\u0105cym si\u0119 do spadku liczebno\u015bci czynnego personelu medycznego – z potencjalnie dramatycznymi nast\u0119pstwami tego zaniedbania.<\/p>\n\n\n\n Dodatkowym smaczkiem jest wiadomo\u015b\u0107, \u017ce mi\u0142osierny Caritas pospieszy\u0142 z zaopatrzeniem w indywidualne \u015brodki ochrony. Dla szpitalnych kapelan\u00f3w. Personelem medycznym nie zawracali sobie g\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n Aha, i jeszcze jedno. Wiele wskazuje, \u017ce zaopatrzenie policji w maski jest dalece niedostateczne. Je\u017celi to prawda – mo\u017cemy mie\u0107 kolejny „poboczny\u201d, ale dotkliwy k\u0142opot.<\/p>\n\n\n\n C. Niedob\u00f3r test\u00f3w.<\/strong> Koncepcja WHO jest jednoznaczna: testy, testy testy (to dos\u0142owne t\u0142umaczenie wypowiedzi dyrektora WHO!). Przypomn\u0119, \u017ce na czas epidemii WHO przesta\u0142a by\u0107 w oczach naszej w\u0142adzy grup\u0105 podejrzanych zbocze\u0144c\u00f3w, a sta\u0142a si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy. Nale\u017ca\u0142oby zatem spodziewa\u0107 si\u0119 gorliwego zastosowania do jej opinii. Zw\u0142aszcza \u017ce na podstawie r\u00f3\u017cnych danych mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce zwi\u0119kszenie agresywno\u015bci test\u00f3w pomaga opanowa\u0107 szerzenie si\u0119 epidemii. Logiczne: wychwytujemy i odizolowujemy wi\u0119cej bezobjawowych nosicieli (kt\u00f3rzy w tym aspekcie s\u0105 o tyle niebezpieczni, \u017ce funkcjonuj\u0105 normalnie w spo\u0142ecze\u0144stwie). W ten spos\u00f3b przerywamy \u0142a\u0144cuch potencjalnego dalszego zaka\u017cania.<\/p>\n\n\n\n Przyk\u0142ad wiceministra Wosia wskazuje jasno, \u017ce jeden taki bezobjawowy zaka\u017cony mo\u017ce mie\u0107 niez\u0142\u0105 skuteczno\u015b\u0107 w rozsiewaniu wirusa. Potrzeb\u0119 intensywnego testowania podkre\u015bla si\u0119 w wielu publikacjach i zaleceniach, m.in. w chi\u0144skim opracowaniu powsta\u0142ym na bazie tamtejszych dramatycznych do\u015bwiadcze\u0144.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem ekipa pod wodz\u0105 Szumowskiego i Mateuszka-k\u0142amczuszka najwyra\u017aniej w tej kwestii przedk\u0142ada sukces wizerunkowy nad medycznym. Sprawa jest bowiem politycznie wra\u017cliwa. Testy to temat delikatny i nawet zdeklarowany elektorat Pychy i Szmalu mo\u017ce przyj\u0105\u0107 bez nale\u017cytego zrozumienia fakt ich braku. Dlatego polityka informacyjna Szumowskiego i jego przybocznych jest prosta: test\u00f3w jest tyle, ile trzeba, a nie ma ich wi\u0119cej, bo nie trzeba. Co\u015b takiego „ciemny lud\u201d (jak okre\u015bli\u0142 obywateli jeden \u0142achudra) mo\u017ce kupi\u0107 i zapewne kupuje. Zw\u0142aszcza \u017ce pan minister charyzmatyczny medialnie jest.<\/p>\n\n\n\n Druga cz\u0119\u015b\u0107 tej polityki oszcz\u0119dnego testowania polega na braku wsparcia dla sanepidu, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 instytucj\u0105 kluczow\u0105. Do jego oddzia\u0142\u00f3w nie mo\u017cna si\u0119 dodzwoni\u0107 prawdopodobnie dlatego, \u017ce pracownicy s\u0105 przeci\u0105\u017ceni. To efekt ilo\u015bciowy. Kiedy ju\u017c kto\u015b si\u0119 dodzwoni (a mam wy\u0142\u0105cznie relacje telefonuj\u0105cych tam lekarzy), to uzyskuje odpowiedzi zdumiewaj\u0105co niekompetentne. To efekt jako\u015bciowy – brak wsparcia merytorycznego dla pracownik\u00f3w, a by\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c odpowiedniego przeszkolenia. W efekcie niepokoj\u0105co wiele os\u00f3b, kt\u00f3re powinny by\u0107 poddane testom, pozostaje bez diagnostyki. Jak ju\u017c w wspomina\u0142em – to epidemicznie niebezpieczna sytuacja.<\/p>\n\n\n\n Skutki praktyczne s\u0105 bardzo proste. Robimy bardzo ma\u0142o test\u00f3w w por\u00f3wnaniu do innych kraj\u00f3w (dane mo\u017cna bez trudu znale\u017a\u0107 w internecie). Nie wychwytujemy bezobjawowych nosicieli ani os\u00f3b, kt\u00f3re maj\u0105 typowe, \u0142agodne objawy infekcji uk\u0142adu oddechowego, ale s\u0105 nosicielami wirusa.<\/p>\n\n\n\n