Chyba si\u0119 nara\u017c\u0119. Siedz\u0105c sobie w lesie i czytaj\u0105c analizy, nie mog\u0119 bowiem oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce autorytetom naszym p\u0142ci dowolnej umyka jeden z podstawowych wniosk\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107: edukacja, g\u0142upcze! Dlaczego tak?<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Komentarze w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych pe\u0142ne s\u0105 mem\u00f3w i komentarzy: wygra\u0142a najgorsza cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa. Stara, \u017ale wykszta\u0142cona, zapita, przemocowa, s\u0142uchaj\u0105ca Zenka Martyniuka. Przegra\u0142a, o w\u0142os w dodatku, Polska wykszta\u0142cona, \u017cyczliwa, kreatywna i finezyjna. Mimo \u017ce to ona mia\u0142a racj\u0119. Mo\u017cna i tak. Sp\u00f3jrzmy jednak z innej strony.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze – niekoniecznie „o w\u0142os\u201d. Prosta kalkulacja: frekwencja ok. 68 proc. i prawie remis w kategorii „PiS versus nie-PiS”. Pozostaje 32 proc. nieg\u0142osuj\u0105cych, kt\u00f3rych w w tych wszystkich rozliczeniach traktuje si\u0119 jako niewidzialnych. Proponowa\u0142bym spojrze\u0107 nieco inaczej: mobilizacja by\u0142a ogromna, mo\u017cna wi\u0119c przyj\u0105\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 zaanga\u017cowanych pogl\u0105dowo, emocjonalnie i w og\u00f3le – jak tam kto chce sobie wyobrazi\u0107 – posz\u0142a g\u0142osowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Mam zatem trzy grupy. Po\u0142owa g\u0142osuj\u0105cych, czyli 34 proc., to zdeklarowany anty-PiS. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119, ale zgadzaj\u0105 w jednym: nie chc\u0105 w\u0142adzy wodza Jaros\u0142awa i jego dru\u017cyny. Po\u0142owa g\u0142osuj\u0105cych, czyli 34 proc., to zdeklarowany pro-PiS. Do nich trzeba doda\u0107 owe nieszcz\u0119sne 32 proc. nieg\u0142osuj\u0105cych, czyli tych, kt\u00f3rym PiS nie przeszkadza – wi\u0119c mo\u017ce go i nie popr\u0105 wprost, ale nie za bardzo widz\u0105 powody, dla kt\u00f3rych mieliby go zamienia\u0107 na cokolwiek innego.<\/p>\n\n\n\n
Ergo: mamy w sumie 66 proc. doros\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re mo\u017cna podzieli\u0107 na trzy podgrupy. Pierwsza to zadowoleni z tego, co jest. O nich natychmiast zapomnijmy, bo nie ma nad czym dyskutowa\u0107. Druga to przera\u017ceni perspektyw\u0105 apokaliptycznych zmian, kt\u00f3re mia\u0142yby nast\u0105pi\u0107 w przypadku przegranej PiS. Trzecia to ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 – u\u017cywaj\u0105c m\u0142odzie\u017cowego j\u0119zyka – wywalone na to, co mo\u017ce si\u0119 jeszcze w tym kraju wydarzy\u0107, a tak\u017ce na to, co ju\u017c si\u0119 wydarzy\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Te dwie grupy, to wyrzut sumienia dla zwolennik\u00f3w nowoczesnego pa\u0144stwa. Jedni – bo nikt nie uzbroi\u0142 ich przeciw demagogii polityk\u00f3w PiS i kleru katolickiego. Drudzy – bo nikt nie przekona\u0142 ich, \u017ce jest si\u0119 o co stara\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Zacznijmy od pierwszej grupy. Rzeczywi\u015bcie gorzej wykszta\u0142conej i cz\u0119\u015bciej przemocowej. Kto\u015b powiedzia\u0142 im, \u017ce s\u0105 fajni, a nast\u0119pnie nas\u0105czy\u0142 uszy andronami, kt\u00f3re przyj\u0119li. Rzeczywi\u015bcie tak by\u0142o? Niekoniecznie. Jak to jest, \u017ce te – w ponad 80 proc. pisowskie – wsie bywaj\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej miejscem, gdzie wierni wypowiadaj\u0105 proboszczom pos\u0142usze\u0144stwo? Bo najcz\u0119\u015bciej chodzi o sprawy, gdzie rozdzielenie dobra i z\u0142a opiera si\u0119 na przyj\u0119tych „od zawsze\u201d kryteriach, chocia\u017c – przyznajmy – nie zawsze stosowanych.<\/p>\n\n\n\n
Dlaczego bij\u0105 \u017cony i dzieci? Bo „zawsze\u201d tak by\u0142o. Dlaczego s\u0105 okrutni wobec zwierz\u0105t? Bo „zawsze\u201d tak by\u0142o, a w dodatku pan minister m\u00f3wi im, \u017ce tak powinno by\u0107. \u017be pan minister jest kanali\u0105, kt\u00f3ra w dodatku nie ma szcz\u0119\u015bcia w my\u015bleniu, nie przyjdzie im do g\u0142owy, bo i sk\u0105d? Kluczem jest to „zawsze\u201d. Kto\u015b musia\u0142by im powiedzie\u0107, \u017ce wcale nie musi tak.<\/p>\n\n\n\n
I tu pojawia si\u0119 problem. Kler i politycy PiS u\u017cywaj\u0105 prostego, dosadnego j\u0119zyka. Demokratyczne wykszta\u0142ciuchy wchodz\u0105 na koturny i je\u017celi co\u015b wynika z ich wypowiedzi, to tylko to, \u017ce tamci s\u0105 chamami i g\u0142\u0105bami. Pouczaj\u0105, a nie ucz\u0105. A przecie\u017c prostym, dosadnym j\u0119zykiem mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 r\u00f3wnie\u017c rzeczy pozytywne. Prostymi, cho\u0107 nadal prawdziwymi historiami mo\u017cna budowa\u0107 wiedz\u0119 o \u015bwiecie. Mo\u017cna opowiada\u0107, \u017ce diagnostyka genetyczna podczas ci\u0105\u017cy to szansa na uratowanie dziecka. \u017be edukacja seksualna s\u0142u\u017cy zwi\u0119kszaniu szans dzieci na samoobron\u0119 przed wykorzystaniem seksualnym. Itd. Tylko nie tak zdawkowo, jak ja to zrobi\u0142em, a w rozbudowany odpowiednio spos\u00f3b, a przede wszystkim – prosto.<\/p>\n\n\n\n
Analogicznie jest z t\u0105 jedn\u0105 trzeci\u0105 doros\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa, dla kt\u00f3rej staczanie si\u0119 kraju ku dyktaturze nie jest niczym istotnym. Mo\u017cna macha\u0107 konstytucj\u0105, nosi\u0107 najs\u0142uszniejsze koszulki – i tak do ko\u0144ca \u015bwiata. Przekonani i tak popr\u0105. Nieprzekonanych to nie obejdzie. Trzeba ich najpierw nauczy\u0107. Bez pouczania.<\/p>\n\n\n\n
Dzisiaj dosta\u0142em takiego mema: wyk\u0142ad noblistki Olgi Tokarczuk przegra\u0142 z piosenk\u0105 Zenka. Ale\u017c tak! Bo \u015bwiatem rz\u0105dzi krzywa Gaussa, z kt\u00f3rej wynika, \u017ce pi\u0119kne, lecz nie naj\u0142atwiejsze dzie\u0142a Pani Tokarczuk przeczyta i zrozumie nie wi\u0119cej ni\u017c 10-15 proc. spo\u0142ecze\u0144stwa. A Zenka zrozumiej\u0105 wszyscy. Najwy\u017cej im si\u0119 nie spodoba. Autor tego mema chcia\u0142 zapewne wyrazi\u0107 pogard\u0119 dla elektoratu zwyci\u0119zc\u00f3w, ale tak naprawd\u0119 znakomicie okre\u015bli\u0142 g\u0142\u00f3wny problem naszej polityki.<\/p>\n\n\n\n
Po stronie demokratycznej istnieje ogromny deficyt komunikatywnego przekazu spo\u0142ecznego, w tym edukacyjnego. Zapomnieli\u015bmy, \u017ce tego rodzaju przekaz – edukacja – to powinien by\u0107 show. Prosty, dosadny, jednoznaczny. Najzabawniejsze, \u017ce nie trzeba niczego tworzy\u0107 od nowa. Trzeba si\u0119 uczy\u0107 od tych, kt\u00f3rzy byli, i tych, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c s\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Mieli\u015bmy i mamy cudownych mistrz\u00f3w takiego stylu. Prekursorem by\u0142 niew\u0105tpliwie Wojciech M\u0142ynarski. Jego teksty pozostaj\u0105 aktualne pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem. \u017byj\u0105cych mistrz\u00f3w mamy naprawd\u0119 niema\u0142o. Sztandarowym przyk\u0142adem jest Pan Jerzy Owsiak, kt\u00f3ry przecie\u017c potrafi porwa\u0107 t\u0142umy. Mamy si\u0119 od kogo uczy\u0107. Tylko trzeba si\u0119 zabra\u0107 do roboty. Finansowa\u0107 z obywatelskich kieszeni niezale\u017cne media, \u017ceby mie\u0107 \u015brodek przekazu. Wr\u00f3ci\u0107 do rozm\u00f3w przy stole i ognisku, \u017ceby by\u0142y miejsca na ma\u0142e opowie\u015bci. Przypomnie\u0107, \u017ce program Apollo zapewne nie istnia\u0142by bez kobiet in\u017cynier\u00f3w (in\u017cynierek?), w dodatku czarnosk\u00f3rych. \u017be gdyby\u015bmy w naszej historii brali pod uwag\u0119 tylko „prawdziwych Polak\u00f3w\u201d, to ani po Kopernika, ani po Jagie\u0142\u0142\u0119, ani po Mickiewicza, ani nawet po Chopina nie mogliby\u015bmy wyci\u0105ga\u0107 r\u0105czek. \u017be gdyby\u015bmy wygumkowali \u017byd\u00f3w z naszej historii, to jednocze\u015bnie pozb\u0119dziemy si\u0119 sporej cz\u0119\u015bci najpi\u0119kniejszej polskiej poezji. \u017be – id\u0105c tym tropem – rozkwit bluesa \u015bwiat zawdzi\u0119cza dw\u00f3m braciom spod Lublina. \u017be s\u0142ynny „Znaczy kapitan\u201d, zanim zosta\u0142 legend\u0105 polskiej marynarki, by\u0142 wybitnym oficerem floty carskiej. Albo \u017ce zes\u0142a\u0144cy byli nasz\u0105 dum\u0105 r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce tak wzbogacili \u017cycie intelektualne Syberii, wi\u0119c proszono ich, \u017ceby zostali tam po odbyciu kar.<\/p>\n\n\n\n
No i troch\u0119 o mechanizmach, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do rozbior\u00f3w Polski, z uwzgl\u0119dnieniem roli kleru katolickiego… Itd. Takich opowiada\u0144 przywracaj\u0105cych proporcje rozumienia patriotyzmu i to\u017csamo\u015bci narodowej jest wiele. Do tego trzeba ludzi uczy\u0107 podstaw rozumienia wsp\u00f3\u0142czesnej nauki, \u017ceby \u017cadna chciwa zi\u0119ba czy socha nie \u017cerowa\u0142a na ich zdrowiu i portfelach.<\/p>\n\n\n\n
Jak wida\u0107 – przed nami wiele pracy. D\u0142ugiej, \u017cmudnej, by\u0107 mo\u017ce tak d\u0142ugiej, \u017ce ja – cz\u0142ek ju\u017c w leciech – nie zobacz\u0119 efekt\u00f3w. Ale efekty nadejd\u0105, bo musz\u0105, je\u017celi tylko si\u0119 postaramy. Trzeba tylko zachowa\u0107 odpowiedni\u0105 form\u0119 przekazu. Marzy mi si\u0119 tu po\u0142\u0105czenie stylu Pana Jurka Owsiaka z tym, kt\u00f3ry pami\u0119tam z nieod\u017ca\u0142owanej „Sondy\u201d. \u017beby by\u0142 dynamiczny show, ciep\u0142o serc, najlepsza energia i nieprzesadnie wielkie porcje atrakcyjnie podanej, rzetelnej wiedzy. A mo\u017ce sam Pan Owsiak zechce rozpocz\u0105\u0107 taki projekt w ramach Orkiestry? Ludzi wok\u00f3\u0142 siebie ma znakomitych, a cel szczytny przecie.<\/p>\n\n\n\n
Je\u017celi demokratyczna cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa nie nauczy si\u0119 prostego, komunikatywnego przekazu spo\u0142ecznego, to nic si\u0119 wok\u00f3\u0142 nas nie zmieni. Nadal nieszczeg\u00f3lnie rozumni, ale za to zrozumiale m\u00f3wi\u0105cy celebryci b\u0119d\u0105 mieli wi\u0119kszy pos\u0142uch ni\u017c autorytety akademickie.<\/p>\n\n\n\n
Dlatego jak powietrze b\u0119d\u0105 potrzebne niezale\u017cne, obywatelskie media i niezale\u017cna, obywatelska edukacja. A poza tym\u2026 Przyw\u00f3dcy tej cz\u0119\u015bci sceny politycznej, ale tak\u017ce publicy\u015bci powinni powiesi\u0107 u siebie w salonach (kuchniach? biurach?) plakat:<\/p>\n\n\n\n
„Nie zawsze tw\u00f3j bas
dociera do mas –
czasami trzeba piano\u201d
(Wojciech M\u0142ynarski)<\/p>\n\n\n\n
Ca\u0142o\u015b\u0107 – z muzyk\u0105 Andrzeja Zieli\u0144skiego, w znakomitym wykonaniu Skald\u00f3w – tutaj:<\/p>\n\n\n\n